TRANSPLANTASYON SÜRECİ

Karaciğer Nakli Hazırlık

Nakil için gereken organı nerden bulacağız?

Karaciğer nakli gereken hastaları için iki ana verici bulma yolu mevcuttur. Hastalar, ya bir karaciğer nakil merkezinin kadavra listesine kaydolup kendileri için uygun bir kadavra karaciğer grefti çıkmasını bekleyecekler ya da kan grubu uyumlu gönüllü akrabalarından parça karaciğer alacaklar. Akraba olmayan kişilerden organ alan hastalar da vardır ancak bu nakil işlemi her ilde kurulmuş “etik kurul”ların onayını ile gerçekleşebilmektedir.

Canlı verici adayında aranan kan grubu ve akrabalık ilişkisi uyumundan ne anlaşılmaktadır?

Akrabalık ilişkisi:

Canlı karaciğer verici adayının 4. dereceye kadar kan ve kayın akrabaları yasal verici adayı olabilir. 


Hastanın,

 

Annesi, babası, çocuğu

1.    derece

Kardeşi, dedesi, ninesi, torunu

2.    derece

Amca, hala, dayı, teyze ve kardeşlerinin çocukları –yeğenler-

3.    derece

3.derecedeki akrabaların çocukları

4.    derece

olarak kabul edilir.

Hastanın 2 yıldan daha uzun evli olduğu eşi doğal verici adayıdır.

Kan grubu uyumu:

Verici ve alıcı arasında kan grubu uyumu bulunmalı. Karaciğer naklinde yalnızca kan grubu uyumu aranır. Doku uyumu veya Rh uyumu aranmaz. Verici ve alıcı aynı kan grubundan olabileceği gibi farklı kan grupları arasında da uyumlu nakiller yapılabilir. Örneğin kan grubu 0 olan bir verici, alıcının kan grubu ne olursa olsun ona karaciğer verebilir. Aynı şekilde kan grubu AB olan bir alıcı, vericinin kan grubu ne olursa olsun ondan karaciğer alabilir. Uyumlu kan grupları aşağıda sıralanmıştır. Bu listeye bakarak kimlere karaciğer verebileceğinizi görebilirsiniz.


Verici

Alıcı

 

0

0, A, B, AB

Uygun

A

A veya AB

Uygun

B

B veya AB

Uygun

AB

Yalnızca AB

Uygun

Kadavra listesine kaydolmak için ne yapılabilir?

Karaciğer nakil merkezine başvuran hastalara nakil gerekip gerekmediği araştırılır. Karaciğerdeki hasarın geri dönüşümsüz olması ve zaman içinde karaciğer kapasitesinin yaşamsal ihtiyaçları karşılayamaz duruma gelmesi karaciğer naklini gerektirir. Bu konu aydınlatıldıktan sonra hastanın böyle bir ameliyatı kaldırabilecek durumda olup olmadığı araştırılır. Genel sağlık durumunun yanı sıra hastanın vücudunun anatomik olarak da nakil için uygunluğu önemlidir. Örneğin ana damarların durumu, daha önce geçirilmiş ameliyatların varlığı gibi. Bu aşamalardan geçen alıcı adayı o merkezin kadavra bekleme listesine eklenir. Sağlık Bakanlığının kontrolünde olan ve bilgisayar ağı üzerinden çalışan bu sistemde, hastalar kan gruplarına ve hastalıklarının ağırlıklarına göre yukarıdan aşağı sıralanır.

Hazırlık için neler yapılıyor?

Kan ve radyolojik çalışmalar ile başlayan ve ilgili bölümlerin konsültasyonları ile devam eden bir süreçtir. Özellikle kalp, akciğer ve böbreğin durumu önemlidir. Hastada aktif bir enfeksiyon odağı bulunmamalıdır. Çürük dişler bile burada sorun olabilir. Karaciğer kanserine bağlı bir nakil düşünülüyorsa karaciğerin dışında bir yayılımın bulunup bulunmadıği araştırılır.

Canlı verici hazırlığında neler yapılıyor?

Canlı vericinin sağlığı herşeyden önemlidir. Herhangi bir sağlık sorunu bulunmayan bir bireyin gönüllü olarak bir dizi risk aldığının bilincinde olan transplant ekibi, alıcıların değerlendirilmesi ve kabulünde kılı kırk yaracaktır. Her gönüllü kişinin canlı organ vericisi olması mümkün değildir. Örneğin, çok istemesine rağmen bir anne çocuğuna karaciğerinin bir parçasını veremeyebilir. Bu kendisindeki bir sağlık problemi olabileceği gibi, damar veya safra yolu anatomisi buna imkan vermiyor olabilir. Bazen hastaya gidecek bazen de veren kişide geride kalacak karaciğerin miktarı yetersizliği neden olarak karşımıza çıkar.

Verici adayı olan kişi 18 yaşını bitirmiş (tercihen 55 yaşından ileri olmamalı) ve vücut kitle indeksi (VKİ: kilo/boy2) 30’un altında olmalı. Ayrıca, verici adayında; Hepatit B veya C öyküsü olmamalı, HIV enfeksiyonu, aktif olarak alkol kullanımı ve yoğun alkol tüketim, uyuşturucu kullanımı (özellikle damar yolu ile ), tedavi altında psikiyatrik bir hastalığı ve yakın zamanda bir kanser öyküsü bulunmamalı.

Canlı vericinin riskleri nelerdir?

Her büyük karaciğer cerrahi ameliyatı sırasında ve sonrasında görülebilen komplikasyonlar burada da gelişebilir. Kanama, cerrahi alan enfeksiyonu, safra kaçağı veya safra yolu darlığı, damar tıkanması bunlar arasında sayılabilir. Ender de olsa tekrar ameliyat ya da işlem gerekebilir.

Karaciğer kendi yenileyebilen bir organdır. 3-4 hafta sonra geride kalan karaciğer parçası büyüyerek eskisine yakın bir büyüklüğe erişir.

Geride kalan karaciğer parçasının sınırda olduğu durumlarda, birkaç gün karında sıvı oluşması (assit), bilirubin değerlerinde yükselme olabilir. Çoğu bir sorun yaratmadan normale döner.

Sağ akciğer boşluğunda sıvı birikimi de sık olmasa da karşılaşılabilen bir durumdur ve genelde kendiliğinden geriler, ender olarak da kataterle aspire edilmeyi gerektirebilir.

Alınacak parçaya göre risk değişir. Sol karaciğerin alınmasındaki komplikasyon gelişme riski sağ karaciğerin alınmasına göre daha azdır. Bu ameliyatlardaki hayati risk dünyadaki tüm serilere bakıldığında 400 de 1 (% 0.25 ) kadardır. Bu riskin özellikle kilolu (VKI≥30), sigara ve doğum kontrol ilacı kullanan bayanlarda belirginleştiği görülmüştür. En sık neden, bacaklarda oluşan pıhtılardır.